Dişlər niyə saralır? Dişlərin saralmasının səbəbləri və müalicə yollarıDişlər niyə saralır? Dişlərin saralmasının səbəbləri və müalicə yolları 

Dişin rəngi tək bir təbəqədən yaranmır. Xaricdə yarışəffaf mina, onun altında isə daha sarımtıl və tutqun dentin yerləşir. Gördüyümüz rəng işığın bu iki təbəqədən keçib əks olunması ilə formalaşır. Buna görə diş rənginə həm səthdə yığılan maddələr, həm də mina və dentinin qalınlığı və quruluşu təsir edir.

Təbii diş rəngi qar kimi ağ deyil; insanların çoxunda yüngül sarımtıl və ya boz çalarlar olur. Rəng dəyişikliyinin müalicə tələb edib-etmədiyi onun səbəbinə və şəxsin gözləntisinə görə qiymətləndirilir.

Bu fərq müalicəni birbaşa müəyyən edir. Səthi ləkə çox vaxt mexaniki yolla təmizlənə bilər, dişin içindəki rəng isə yalnız peroksidlə ağardılma və ya dişin üzərinin örtülməsi ilə dəyişdirilə bilər. Praktikada hər iki növ tez-tez birlikdə rast gəlinir.

Dişlərdə qəhvəyi ləkələrin ən çox rast gəlinən səbəbləri tünd rəngli içkilər və siqaret ləkəsidir. Tütündəki qatran və nikotinin oksidləşmiş məhsulları xüsusilə dişlərin daxili səthlərində və diş əti kənarında sarı-qəhvəyi təbəqə yaradır. Çay və qəhvədəki rəngverici birləşmələr minanın səthindəki nazik zülal təbəqəsinə (pelikula) yapışır və zamanla tündləşir. Kələ-kötür səthlər və diş daşı bu prosesi asanlaşdırır.

Diş əti kənarı boyunca nazik qara xətlər, xüsusən uşaqlarda, bəzi bakteriyalarla bağlıdır və adətən peşəkar təmizləmə ilə götürülür. Maye dəmir preparatları və xlorheksidinli qarqaralar da müvəqqəti səthi rənglənməyə səbəb ola bilər.

Tetrasiklin ləkəsi diş inkişafı dövründə, yəni hamiləlikdən təxminən 8 yaşa qədər, tetrasiklin qrupu antibiotiklərin qəbulu ilə yaranır. Dərman inkişaf edən diş toxumasına bağlanır və dişlərdə sarı, boz və ya qəhvəyi, bəzən zolaq şəklində rəng dəyişikliyinə səbəb olur. Ləkə dişin içində olduğu üçün fırçalama və ya təmizləmə ilə getmir.

Flüoroz diş minası formalaşarkən uzun müddət lazım olandan artıq flüor qəbulu nəticəsində yaranır. Yüngül formalarda minada ağ xətlər və ya tutqun sahələr, ağır formalarda isə qəhvəyi ləkələr və səthdə kiçik çuxurlar görünə bilər. Bu, düzgün dozada flüorun kariyesdən qorumaqdakı faydasını aradan qaldırmır.

Hər iki halda müalicə ləkənin dərəcəsinə görə seçilir. Yüngül rəng dəyişiklikləri ağardılma və ya səthi üsullarla nəzərəçarpacaq dərəcədə azala bilər, tünd və boz-mavi tetrasiklin ləkələri isə ağardılmaya daha yavaş və məhdud cavab verir. Belə hallarda laminat vinir kimi örtücü seçimlər nəzərdən keçirilə bilər.

Yaş artdıqca dişlərin sarımtıl görünməsi böyük ölçüdə təbii prosesdir. İllər ərzində fırçalama, çeynəmə və turşulu qida-içkilərin təsiri ilə mina yavaş-yavaş nazikləşir. Eyni zamanda dentin qalınlaşır və tündləşir. Nazikləşən və şəffaflaşan mina altdakı sarımtıl dentini daha çox göstərir.

Mina aşınması dişləri sıxma və diş qıcırtması (bruksizm), turşu reflüksü və ya tez-tez içilən turşulu içkilərlə sürətlənə bilər. Aşınmanın səbəbi aradan qaldırılmadan aparılan estetik müalicə uzunömürlü olmaya bilər, ona görə bu xəstələrdə dişləmə (okklüziya) və çənə oynağı da qiymətləndirilir; ətraflı məlumat çənə oynağı və diş qıcırtması səhifəsindədir.

Kanal müalicəsi olunmuş və ya zərbə almış tək bir dişin zamanla bozarması da tez-tez rast gəlinən daxili rəng dəyişikliyidir. Uyğun hallarda belə dişlərə dişin içindən aparılan daxili ağardılma tətbiq oluna bilər.

Müalicə planı ləkənin mənbəyinə görə, minimal müdaxilə tələb edən seçimdən başlayaraq qurulur. Hər mərhələ əvvəlki kifayət etmədikdə və ya uyğun olmadıqda nəzərdən keçirilir:

1. 1

   Diş daşının təmizlənməsi və cilalama

   Diş daşı və səthi ləkələr təmizlənir, səth cilalanır. Xarici ləkələrdə çox vaxt nəzərəçarpacaq fərq yaradır və növbəti addımlar üçün dişin həqiqi rəngini üzə çıxarır.

2. 2

   Dişlərin ağardılması

   Həkim nəzarəti altında kabinetdə, fərdi kapa ilə evdə və ya hər ikisi birlikdə aparılır. Yaşla bağlı saralma çox vaxt yaxşı cavab verir; tetrasiklin ləkələrində daha uzun müddət və məhdud nəticə gözlənilə bilər. Kanal müalicəli tünd dişdə daxili ağardılma nəzərdən keçirilə bilər.

3. 3

   Mikroabraziya və rezin infiltrasiyası

   Flüoroz və ya erkən mineral itkisinə bağlı ağ ləkələrdə minanın çox nazik təbəqəsi cilalanaraq götürülür və ya xüsusi axıcı rezin ləkəli sahəyə hopdurulur; bununla ləkələr daha az nəzərə çarpır.

4. 4

   Kompozit bondinq

   Məhdud, lokal ləkələr və ya səthi çuxurlar varsa, diş rəngli kompozitlə həmin sahə örtülə bilər. Az yonma tələb edir və ya heç tələb etmir, həm də bərpa oluna bilər.

5. 5

   Laminat vinir və ya tac

   Digər üsullarla kifayət qədər açılmayan tünd ləkələrdə və ya rənglə yanaşı forma problemi olduqda çini (keramik) vinir, diş quruluşu zəifləmişdirsə tam tac (məs. zirkon tac) nəzərdən keçirilə bilər.

Mərhələlər tez-tez birlikdə tətbiq olunur. Ağardılma ilə vinir arasında seçim dişlərin ağardılması yoxsa vinir, kompozit ilə çini arasında seçim isə kompozit vinir yoxsa çini vinir yazılarında ətraflı izah olunur. Vinir və tac fərqi üçün vinir yoxsa zirkon tac yazısına baxa bilərsiniz. Geniş rəng və forma dəyişikliyi gülüş dizaynı çərçivəsində planlanır.

• Gündə iki dəfə flüorlu diş pastası ilə fırçalamaq, diş ipi və ya dişarası fırçadan istifadə etmək.
• Çay və qəhvədən sonra ağzı su ilə yaxalamaq; soyuq rəngli içkiləri trubka ilə içmək.
• Siqaret və qəlyanı tərgitmək; bu, diş əti xəstəliyi riskini də azaldır.
• Müntəzəm müayinədən keçmək və həkimin tövsiyə etdiyi aralıqlarla peşəkar təmizləmə etdirmək.
• Aşındırıcı ağardıcı pastaları və kömür tozunu uzun müddət istifadə etməmək; onlar minanı aşındıraraq dişin daha sarı görünməsinə səbəb ola bilər.
• Dişləri sıxma əlamətləri varsa (səhər çənə yorğunluğu, dişlərdə düzləşmə) stomatoloqa müraciət etmək.

Uşaqlarda flüorlu pastanın az miqdarda istifadəsi və udulmaması flüoroz riskini azaldır.

Tək bir dişin qısa müddətdə tündləşməsi, zərbədən sonra rəng dəyişikliyi, qəhvəyi-qara nöqtələr, təbaşirə bənzər ağ ləkələr və ya rəng dəyişikliyi ilə birlikdə həssaslıq və ağrı müayinə tələb edir. Bu əlamətlər bəzən kosmetik deyil, müalicə tələb edən problemin işarəsidir.

Müayinədə ləkənin növü, minanın qalınlığı, mövcud plomb və taclar, diş əti sağlamlığı və dişləmə birlikdə qiymətləndirilir; rəng şkala və fotolarla qeydə alınır. İzmirdə ortoped stomatoloq Uzm. Dt. Maryam Fazeli ilə konsultasiya Azərbaycan dilində mümkündür. Ümumi suallara tez-tez verilən suallar səhifəsində baxa, müayinə üçün əlaqə səhifəsi vasitəsilə müraciət edə bilərsiniz.