İtkin dişi bərpa etmək üçün hansı üsullar var?
Bir dişin olmaması kiçik problem kimi görünə bilər; lakin boşluq uzun müddət qalarsa, qonşu dişlər ona doğru əyilə, qarşı çənədəki diş uzana və çeynəmə tarazlığı dəyişə bilər. Ona görə də seçimləri vaxtında müzakirə etmək tövsiyə olunur. Əsas üsullar bunlardır:
- İmplant üzərində tac: Çənə sümüyünə yerləşdirilən implant və onun üzərində bir tac. Qonşu dişlərə toxunulmur.
- Ənənəvi diş körpüsü: Boşluğun hər iki tərəfindəki dişlər tac üçün yonulur, itkin diş isə bu iki dişə birləşən vahid protezlə bərpa olunur.
- Yapışdırılan (Maryland) körpü: Qonşu dişlərin daxili səthinə yapışdırılan nazik qanadlarla tutulan, çox az yonma tələb edən körpü. Əsasən ön dişlərdə istifadə olunur.
- Çıxarılan qismən protez: Qarmaqlarla digər dişlərə bərkiyən, xəstənin taxıb-çıxara bildiyi protez. Çox az yonma tələb edir, lakin rahatlıq və sabitlik baxımından sabit seçimlərdən fərqlənir.
Diş körpüsü nədir və necə hazırlanır?
Diş körpüsü itkin dişin hər iki tərəfindəki dişləri dayaq kimi istifadə edən sabit protezdir. Dayaq dişlərin üzərinə tac hazırlanır, aradakı süni diş (pontik) isə bu taclara birləşir. Körpü dişlərə yapışdırıldığı üçün xəstə onu çıxara bilmir. Hazırda körpülər çox vaxt zirkon kimi metalsız keramikadan və ya metal-keramikadan hazırlanır; material seçimləri sabit protezlər: tac və körpü səhifəsində izah olunub.
Müalicə adətən bir neçə seansda başa çatır: dayaq dişlər hazırlanır, ölçü və ya ağızdaxili skanerlə rəqəmsal ölçü alınır, laboratoriya mərhələsində müvəqqəti körpü istifadə olunur, sonra daimi körpü yapışdırılır. Cərrahi mərhələ olmadığı üçün cərrahiyyədən çəkinən və ya implanta uyğun olmayan xəstələrdə körpü dəyərli seçimdir.
Körpü üçün sağlam dişlər yonulurmu?
Ənənəvi körpüdə bəli: dayaq dişlər tac taxıla bilsin deyə hər tərəfdən yonulur. Yonmanın miqdarı materialdan və dişin yerləşməsindən asılıdır; adətən hər səthdən təxminən 1–2 mm toxuma götürülür. Dişin yonulması geri dönməyən prosesdir; canlı dişlərdə bir müddət həssaslıq ola bilər, az sayda halda isə gələcəkdə kanal müalicəsi tələb oluna bilər.
Qonşu dişlərdə artıq böyük plomblar, çatlar və ya köhnə taclar varsa, körpü çərçivəsində taclanmaları onları qoruya da bilər. Qonşu dişlər sağlam və plombsuzdursa, onları körpü üçün yonmaq daha böyük güzəşt deməkdir. Vinir və zirkon tacda yonma fərqləri isə vinir yoxsa zirkon tac yazısında ətraflı izah edilib.
İmplant kimlər üçün uyğun ola bilər?
İmplant itkin dişin kökünün yerinə çənə sümüyünə yerləşdirilən, adətən titandan hazırlanan vint formalı hissədir. Sümüklə birləşdikdən (osseointeqrasiya) sonra üzərinə birləşdirici hissə (abatment) və tac hazırlanır. Ən mühüm üstünlüyü qonşu dişlərə toxunulmamasıdır. Bundan əlavə, implant çeynəmə yükünü sümüyə ötürərək onun qorunmasına kömək edə bilər; körpünün pontiki altındakı sümük isə zamanla bir qədər nazilə bilər.
İmplant cərrahi prosedurdur və kifayət qədər sümük həcmi tələb edir. Sümüklə birləşmə əksər xəstələrdə bir neçə ay çəkir; sümük artırılması lazım olarsa, müddət uzanır. Aşağıdakı hallar planlamaya təsir göstərə bilər və həkimlə ətraflı müzakirə edilməlidir:
- Nəzarətsiz şəkərli diabet və bəzi sistem xəstəlikləri
- Çox siqaret çəkmək
- Osteoporoz müalicəsində istifadə olunan bəzi dərmanlar (antirezorbtiv preparatlar) və baş-boyun nahiyəsinə radioterapiya tarixçəsi
- Müalicə olunmamış diş əti xəstəliyi
- Çənə inkişafının hələ tamamlanmadığı gənc yaş
Bu hallar implantı həmişə istisna etmir, lakin fərdi qiymətləndirmə tələb edir. İmplant üzərində protez növləri, o cümlədən tək tac və All-on-4 kimi tam çənə həlləri implant üzərində protez səhifəsində təqdim olunub.
İmplant yoxsa körpü: hansı daha uyğundur?
Tədqiqatlar hər iki üsulun düzgün göstərişlə və yaxşı qulluqla uzun illər uğurla istifadə olunduğunu bildirir. Ona görə də əsas sual konkret xəstə üçün hansının daha uyğun olmasıdır:
Diş körpüsü
Qonşu dişlərə söykənir
- Cərrahi müdaxilə tələb etmir
- Adətən bir neçə həftəyə hazır olur
- Qonşu dişlərin yonulmasını tələb edir
- Qonşu dişlərdə böyük plomb və ya tac varsa, məntiqli seçim ola bilər
- Pontikin altı xüsusi vasitələrlə təmizlənməlidir
İmplant üzərində tac
Sümüyə yerləşdirilən implanta söykənir
- Qonşu dişlərə toxunulmur
- Cərrahi mərhələ və sümüklə birləşmə üçün gözləmə müddəti var
- Kifayət qədər sümük lazımdır; ehtiyac olarsa sümük artırılır
- Təbii diş kimi ayrıca təmizlənə bilər
- Ümumi sağlamlıq və siqaret sağalmaya təsir edə bilər
| Meyar | Diş körpüsü | İmplant üzərində tac |
|---|---|---|
| Qonşu dişlərə təsir | Dayaq dişlər tac üçün yonulur | Qonşu dişlərə toxunulmur |
| Müalicə müddəti | Adətən bir neçə seans, bir neçə həftə | Sümüklə birləşmə səbəbindən çox vaxt bir neçə ay |
| Cərrahi müdaxilə | Yoxdur | Var; yerli anesteziya altında implantın yerləşdirilməsi |
| Sümük vəziyyəti | Sümük həcmi həlledici deyil; pontik altında sümük zamanla nazilə bilər | Kifayət qədər sümük lazımdır; çatışmırsa sümük artırılması planlaşdırıla bilər |
| Qulluq | Pontik altı üçün körpü sapı, dişarası fırça və ya irriqator | Təbii diş kimi fırçalama və dişarası təmizlik; implant ətrafı diş ətinə nəzarət |
| Mümkün problemlər | Dayaq dişlərdə kariyes, həssaslıq və ya kanal müalicəsi ehtiyacı | İmplant ətrafında diş əti iltihabı, vintin boşalması |
Körpü və ya implant qərarı müayinədə necə verilir?
Qərar yalnız boşluğa deyil, bütün ağız boşluğuna baxılaraq verilir. Ortoped stomatoloq (protez mütəxəssisi) dişləməni və diş əti sağlamlığını da nəzərə alır:
- 1
Müayinə və anamnez
Ağız boşluğu müayinə olunur; ümumi sağlamlıq, dərmanlar, siqaret və gözləntiləriniz müzakirə edilir.
- 2
Rentgen və lazım olarsa 3D görüntüləmə
Rentgenlə köklər və sümük yoxlanılır; implant üçün konik şüalı kompüter tomoqrafiyası (KŞKT, CBCT) sümüyü üçölçülü göstərir.
- 3
Sümük və diş əti qiymətləndirilməsi
Diş əti iltihabı, sümük itkisi və qonşu dişlərin möhkəmliyi yoxlanılır; lazım olduqda periodontoloq ilə birgə.
- 4
Seçimlərin izahı
Uyğun seçimlər üstünlükləri, məhdudiyyətləri, müddətləri, qulluq tələbləri və müalicəsiz qalmağın nəticələri ilə birlikdə izah edilir.
- 5
Birgə qərar və müalicə planı
Plan birlikdə müəyyənləşdirilir; ağızdaxili skaner və rəqəmsal planlama nəticəni əvvəlcədən görməyə kömək edə bilər.
Rəqəmsal ölçü və planlamanın təfərrüatları rəqəmsal stomatologiya səhifəsindədir. İzmirdə ortoped stomatoloq Uzm. Dt. Maryam Fazeli ilə konsultasiya Azərbaycan, ingilis və fars dillərində mümkündür. Bakıdan və ya başqa şəhərdən gəlirsinizsə, səfər planı yazısı faydalı ola bilər; qəbul məlumatları isə əlaqə səhifəsindədir.
Körpü və implanta necə qulluq edilir?
Hər iki seçimdə gündəlik təmizlik və müntəzəm yoxlama istifadə müddətini müəyyən edən əsas amillərdəndir. Pontikin altı və dayaq dişlərin kənarları körpü sapı, dişarası fırça və ya irriqatorla təmizlənir. İmplantda isə implant ətrafındakı diş əti iltihabı (periimplant mukozit) vaxtında aşkarlanmasa, sümük itkisinə (periimplantit) keçə bilər.
Diş sıxma və ya diş qıcırtması (bruksizm) varsa, həm körpüyə, həm də implant üzərindəki taca əlavə yük düşür; belə xəstələrə gecə kapası tövsiyə oluna bilər. Ətraflı məlumat çənə oynağı və diş qıcırtması səhifəsində, yeni protezdən sonrakı ilk həftələrdə diqqət edilməli məqamlar isə vinir və tacdan sonra qulluq yazısındadır.
Tez-tez verilən suallar
Körpü, yoxsa implant daha uzunömürlüdür?
Bu suala tək və dəqiq cavab yoxdur. Tədqiqatlarda həm ənənəvi körpülər, həm də implant üzərində taclar üçün uzunmüddətli istifadədə yüksək göstəricilər bildirilir. İstifadə müddətini daha çox ağız gigiyenası, diş əti sağlamlığı, diş sıxma vərdişi, siqaret və yoxlamaların müntəzəmliyi müəyyən edir. Körpüdə dayaq dişlərin, implantda isə implant ətrafı toxumaların sağlamlığı həlledicidir.
Körpü üçün sağlam dişlər yonulurmu?
Ənənəvi körpüdə dayaq dişlər sağlam olsalar belə tac üçün yonulur. Buna görə qonşu dişlər sağlam və plombsuzdursa, implant və ya uyğun hallarda yapışdırılan (Maryland) körpü kimi daha qoruyucu seçimlər də nəzərdən keçirilir. Qonşu dişlərdə böyük plomblar və ya köhnə taclar varsa, körpü bu dişləri də qoruya bildiyi üçün məntiqli seçim ola bilər.
İmplant üçün sümüyüm kifayətdirmi?
Bunu yalnız görüntüləmə ilə müəyyən etmək olar. Konik şüalı kompüter tomoqrafiyası (KŞKT) implant nahiyəsində sümüyün hündürlüyünü, enini və yaxınlıqdakı anatomik strukturlara məsafəni göstərir. Sümük çatışmırsa, uyğun hallarda sümük artırılması planlaşdırıla bilər; bu zaman müalicə müddəti uzanır. Bəzi xəstələrdə isə körpü daha uyğun seçim kimi önə çıxa bilər.
İtkin dişi heç müalicə etməsəm nə olar?
Dərhal problem hiss olunmaya bilər; lakin zamanla qonşu dişlər boşluğa doğru əyilə, qarşı çənədəki diş uzana və dişlərarası qida yığılması arta bilər. Bu dəyişikliklər dişləməyə təsir edə və gələcək müalicəni çətinləşdirə bilər. Buna görə müalicə qərarı təxirə salınsa belə, müayinə tövsiyə olunur.
Maryland körpüsü kimlər üçün uyğun ola bilər?
Maryland (yapışdırılan) körpü əsasən ön nahiyədə bir dişi itkin olan, qonşu dişləri sağlam və dişləməsi uyğun xəstələrdə nəzərdən keçirilir. Çənə inkişafı tamamlanmamış gənclərdə implant vaxtı çatana qədər müvəqqəti həll kimi də istifadə oluna bilər. Çox az yonma tələb edir, lakin yapışdırılan səthdən ayrılma riski var və güclü diş qıcırtmasında uyğun olmaya bilər.
Çıxarılan qismən protez nə vaxt seçilir?
Bir neçə nahiyədə diş itkisi olduqda, cərrahi müdaxilə istənmədikdə və ya müvəqqəti həllə ehtiyac olduqda çıxarılan qismən protez nəzərdən keçirilə bilər. Adətən dişlərin yonulmasını tələb etmir və ya çox az tələb edir. Bununla belə, taxıb-çıxarma, alışma dövrü və qarmaqların görünməsi kimi məsələlər sabit seçimlərdən fərqlidir; bunlar müayinədə ayrıca müzakirə olunur.
Bu səhifə ümumi məlumat xarakteri daşıyır. Sizə uyğun müalicə klinik müayinə, rentgen və fərdi qiymətləndirmədən sonra müəyyən edilir.
Hər cərrahi və ya invaziv müdaxilədə nəticələr şəxsdən şəxsə dəyişə bilər.
