Dişler Neden Sararır? Diş Sararmasının Nedenleri ve Tedavi SeçenekleriDişler Neden Sararır? Diş Sararmasının Nedenleri ve Tedavi Seçenekleri 

Dişin rengi tek bir katmandan gelmez. Dışta yarı saydam mine, altında ise daha sarımsı ve opak dentin bulunur. Gördüğümüz renk, ışığın bu iki katmandan geçip yansımasıyla oluşur. Bu yüzden diş rengini hem yüzeyde biriken maddeler hem de mine ve dentinin kalınlığı ve yapısı etkiler.

Doğal diş rengi zaten kar beyazı değildir; çoğu insanda hafif sarımsı ya da gri-kahverengimsi tonlar bulunur ve ön dişlerle köpek dişleri arasında ton farkı olması normaldir. Bir renk değişikliğinin tedavi gerektirip gerektirmediği, nedenine ve kişinin beklentisine göre değerlendirilir.

Bu ayrım tedaviyi doğrudan belirler. Yüzeydeki leke çoğu zaman mekanik olarak temizlenebilirken, dişin içindeki renk ancak peroksitle beyazlatma ya da dişin üzerinin örtülmesiyle değiştirilebilir. Pratikte iki tür sıklıkla bir arada görülür: örneğin yaşla koyulaşmış bir dişin yüzeyinde kahve lekesi de bulunabilir.

Dişlerdeki kahverengi lekelerin en sık nedenleri renkli içecekler ve sigara lekesidir. Tütündeki katran ve nikotinin oksitlenmiş ürünleri, özellikle dişlerin iç yüzlerinde ve diş eti kenarında sarı-kahverengi bir tabaka oluşturur. Çay ve kahvedeki renk veren bileşikler, mine yüzeyindeki ince protein tabakasına (pelikıl) tutunarak zamanla koyulaşır. Pürüzlü yüzeyler, eski dolguların kenarları ve diş taşı bu lekelerin tutunmasını kolaylaştırır.

Çocuklarda ve bazı yetişkinlerde diş eti kenarı boyunca ince siyah çizgiler şeklinde görülen lekeler, renk üreten bazı bakterilerle ilişkilidir ve genellikle profesyonel temizlikle giderilir. Sıvı demir takviyeleri ve klorheksidin içeren gargaralar da geçici yüzeysel renklenmeye yol açabilir.

Tetrasiklin lekesi, diş gelişimi sırasında (anne karnındaki dönemden yaklaşık 8 yaşına kadar) tetrasiklin grubu antibiyotiklerin kullanılmasıyla oluşur. İlaç gelişmekte olan diş dokusuna bağlanır ve dişlerde sarı, gri ya da kahverengi; bazen bant şeklinde renklenmelere yol açar. Bu nedenle bu antibiyotikler küçük çocuklarda ve gebelikte genellikle tercih edilmez. Leke dişin içinde olduğu için fırçalama ya da temizlikle çıkmaz.

Florozis, diş minesi oluşurken uzun süre gereğinden fazla florür alınmasıyla ortaya çıkar. Hafif formlarında minede beyaz çizgiler ya da opak alanlar görülür; ileri formlarında kahverengi lekeler ve yüzeyde küçük çukurlar oluşabilir. Florozis, florürün doğru dozda kullanımının çürükten korumadaki yararını ortadan kaldırmaz; risk, gelişim dönemindeki aşırı ve uzun süreli alımla ilgilidir.

Her iki durumda da tedavi lekenin şiddetine göre seçilir. Hafif renklenmeler beyazlatma ya da yüzeysel tekniklerle belirgin biçimde azalabilirken, koyu ve gri-mavi tonlu tetrasiklin lekeleri beyazlatmaya daha yavaş ve sınırlı yanıt verir. Bu durumlarda laminate gibi örtücü seçenekler gündeme gelebilir.

Yaş ilerledikçe dişlerin sarımsı görünmesi büyük ölçüde doğal bir süreçtir. Yıllar içinde fırçalama, çiğneme ve asidik yiyecek-içeceklerin etkisiyle mine yavaş yavaş incelir. Aynı dönemde diş içinde yeni dentin tabakaları oluşur; dentin daha kalın ve daha koyu hale gelir. İncelen ve daha saydamlaşan mine, alttaki sarımsı dentini daha görünür kılar.

Mine incelmesi diş sıkma ve gıcırdatma (bruksizm), asit reflüsü ya da sık tüketilen asitli içeceklerle hızlanabilir. Bu durumda dişler hem koyulaşmış hem de kısalmış ya da kenarları saydamlaşmış görünebilir. Aşınmanın nedeni ele alınmadan yapılan estetik tedaviler uzun ömürlü olmayabileceği için, bu hastalarda kapanış ve çene eklemi değerlendirmesi de önem kazanır; ilgili bilgiler çene eklemi ve diş sıkma sayfasında yer alır.

Kanal tedavisi görmüş ya da geçmişte darbe almış tek bir dişin zamanla grileşmesi de sık rastlanan bir iç kaynaklı renklenmedir. Bu dişlerde dişin içinden yapılan beyazlatma (iç beyazlatma) uygun vakalarda bir seçenek olabilir.

Tedavi planı, en az müdahale gerektiren seçenekten başlayarak lekenin kaynağına göre ilerler. Her basamak, bir öncekinin yeterli olmadığı ya da uygun olmadığı durumlarda değerlendirilir:

1. 1

   Profesyonel temizlik ve cila

   Diş taşı ve yüzeysel lekeler temizlenir, yüzey parlatılır. Dış kaynaklı lekelerde çoğu zaman belirgin bir iyileşme sağlar ve sonraki adımlar için gerçek diş rengini ortaya çıkarır.

2. 2

   Diş beyazlatma

   Hekim kontrolünde ofis tipi, ev tipi ya da ikisi birlikte uygulanır. Yaşa bağlı sararmada genellikle iyi yanıt alınır; tetrasiklin lekelerinde daha uzun süre ve sınırlı yanıt beklenebilir. Kanal tedavili koyu dişlerde iç beyazlatma değerlendirilebilir.

3. 3

   Mikroabrazyon ve rezin infiltrasyonu

   Florozis ya da erken mine kaybına bağlı beyaz lekelerde, mine yüzeyinin çok ince bir tabakasının cilalanarak alınması veya özel akışkan bir reçinenin lekeli bölgeye emdirilmesiyle lekeler daha az belirgin hale getirilebilir.

4. 4

   Kompozit bonding

   Sınırlı, lokal lekeler ya da yüzeyde çukurlar varsa diş rengindeki kompozitle lekeli bölge örtülebilir. Az ya da hiç aşındırma gerektirmez ve onarılabilir.

5. 5

   Laminate veneer veya kron

   Diğer yöntemlerle yeterince açılmayan koyu lekelerde ya da renkle birlikte biçim sorunu varsa porselen laminate; diş yapısı zayıflamışsa tam kaplama (kron) değerlendirilebilir.

Basamakların birlikte kullanılması da yaygındır: örneğin önce temizlik ve beyazlatma yapılıp, açılmayan tek bir dişe bonding ya da laminate uygulanabilir. Beyazlatma ile laminate arasındaki seçim diş beyazlatma mı laminate mi, kompozit ile porselen arasındaki seçim ise kompozit lamina mı porselen lamina mı yazılarında ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Kapsamlı renk ve biçim değişikliği planlanıyorsa süreç gülüş tasarımı çerçevesinde ele alınır.

• Günde iki kez florürlü diş macunuyla fırçalamak ve diş ipi ya da ara yüz fırçası kullanmak.
• Çay, kahve ve kırmızı şarap gibi içeceklerden sonra ağzı suyla çalkalamak; soğuk renkli içeceklerde pipet kullanmak.
• Sigara ve diğer tütün ürünlerini bırakmak; bu hem lekeyi hem de diş eti hastalığı riskini azaltır.
• Altı ayda bir kontrol ve hekimin önerdiği aralıklarla profesyonel temizlik yaptırmak.
• Aşındırıcılığı yüksek beyazlatıcı macunları ve kömür tozu gibi ürünleri uzun süre kullanmamak; bunlar mineyi aşındırarak dişin daha sarı görünmesine yol açabilir.
• Diş sıkma belirtileri varsa (sabah çene yorgunluğu, dişlerde düzleşme) hekime danışmak.

Çocuklarda florürlü macunun yaşa uygun miktarda kullanılması ve yutulmaması, florozis riskini azaltmaya yardımcı olur.

Tek bir dişin kısa sürede koyulaşması, darbe sonrası renk değişikliği, kahverengi-siyah noktalar, tebeşirimsi beyaz lekeler ya da renk değişikliğine eşlik eden hassasiyet ve ağrı muayene gerektirir. Bu bulgular bazen kozmetik değil, tedavi gerektiren bir sorunun işaretidir.

Muayenede lekenin türü, mine kalınlığı, mevcut dolgu ve kaplamalar, diş eti sağlığı ve kapanış birlikte değerlendirilir; renk, renk skalası ve fotoğraflarla kayda alınır. Sık sorulan genel sorulara SSS sayfasında göz atabilir, kendi durumunuz için iletişim sayfası üzerinden muayene talebinde bulunabilirsiniz.