پروتز روی ایمپلنت چیست؟
ایمپلنت دندانی قطعه‌ای پیچ‌مانند، معمولاً از جنس تیتانیوم یا زیرکونیا، است که جای ریشه دندان ازدست‌رفته را میگیرد. ایمپلنت با جراحی در استخوان قرار میگیرد و در یک دوره ترمیم با استخوان جوش می‌خورد (استئواینتگریشن). بخشی که دیده میشود و با آن می‌جوید پروتز است: یک روکش تکی، یک بریج یا پروتزی که همه دندان‌های یک فک را جایگزین میکند.
ایمپلنت را میتوان پِی ساختمان و پروتز را خود ساختمان دانست. زیبایی، تلفظ، کارایی جویدن، سهولت تمیز کردن و نحوه انتقال نیرو به استخوان تا حد زیادی به طراحی پروتز بستگی دارد؛ به همین دلیل پروتز روی ایمپلنت از موضوعات اصلی تخصص پروتزهای دندانی است.
بزرگسالانی که یک یا چند دندان خود را از دست داده‌اند، یا کاملاً بی‌دندان هستند و از لق بودن دستدندان خود ناراضی‌اند، ممکن است کاندید مناسبی باشند. حجم استخوان (با تصویربرداری سهبعدی CBCT)، سلامت لثه، بیماری‌های عمومی مانند دیابت کنترل‌نشده، مصرف سیگار، برخی داروهای استخوانی و عادت دندان قروچه همگی در تصمیم‌گیری مؤثرند.
انواع پروتز روی ایمپلنت کدام‌اند؟
روکش تکی روی ایمپلنت
برای جایگزینی یک دندان، روی ایمپلنت یک اباتمنت (پایه) و یک روکش ساخته میشود و نیازی به تراش دندان‌های مجاور نیست. در دندان‌های جلویی هماهنگی خط لثه و انتخاب جنس روکش اهمیت زیادی دارد؛ درباره مواد بیشتر در صفحه روکش زیرکونیا و لمینت بخوانید.
بریج روی ایمپلنت
وقتی چند دندان کنار هم از دست رفته باشند، میتوان به‌جای یک ایمپلنت برای هر دندان، بریجی روی دو یا چند ایمپلنت ساخت. طراحی زیر بریج باید طوری باشد که به‌خوبی تمیز شود.
پروتز ثابت کامل: آل آن فور، آل آن سیکس و پروتز هیبرید
در فک بی‌دندان میتوان یک پروتز ثابت یکپارچه را روی چهار یا چند ایمپلنت قرار داد. در مفهوم آل آن فور معمولاً دو ایمپلنت جلویی عمودی و دو ایمپلنت عقبی با زاویه کاشته میشوند تا در موارد مناسب از سینوس یا عصب فاصله گرفته شود. اگر استخوان کافی باشد، شش ایمپلنت یا بیشتر نیرو را در سطح وسیع‌تری پخش می‌کنند. پروتز هیبرید با پیچ به ایمپلنتها وصل میشود و بیمار نمیتواند آن را خارج کند. در موارد انتخاب‌شده، اگر ثبات اولیه ایمپلنتها کافی باشد، ممکن است مدت کوتاهی پس از جراحی یک پروتز ثابت موقت نصب شود؛ این تصمیم به اندازه‌گیری‌های حین جراحی بستگی دارد و برای همه ممکن نیست. پروتز نهایی پس از پایان دوره ترمیم ساخته میشود.
اوردنچر (دستدندان متحرک متکی بر ایمپلنت)
اوردنچر دست‌دندانی است که روی اتچمنت یا بار متصل به معمولاً دو تا چهار ایمپلنت قفل میشود و بیمار برای تمیز کردن آن را خارج میکند. این روش بهویژه برای دستدندان لق فک پایین مفید است و در تحلیل شدید استخوان، حمایت بیشتری از لب و گونه فراهم میکند.
| گزینه | چه زمانی مطرح است؟ | بیمار می‌تواند خارج کند؟ | نکته نگهداری |
|---|---|---|---|
| روکش تکی | نبود یک دندان | خیر | مسواک و نخ مانند دندان طبیعی |
| بریج ایمپلنتی | نبود چند دندان مجاور | خیر | مسواک بین‌دندانی یا واترجت زیر بریج |
| پروتز ثابت کامل (هیبرید / آل آن فور–سیکس) | فک بی‌دندان یا دندان‌های غیرقابل نگهداری | خیر (دندانپزشک برای نگهداری باز میکند) | تمیز کردن زیر پروتز و مراقبت حرفه‌ای دوره‌ای |
| اوردنچر | دستدندان لق، تحلیل استخوان زیاد | بله | تمیز کردن هر شب؛ تعویض دوره‌ای قطعات نگهدارنده |
پروتز پیچی یا سمانی؟
روکش و بریج روی ایمپلنت به دو روش وصل میشوند: با پیچ (پیچی) یا با چسباندن روی اباتمنت (سمانی). در منابع علمی برای هر دو روش در موارد مناسب نتایج خوبی گزارش شده است.
| ویژگی | پیچی | سمانی |
|---|---|---|
| باز کردن توسط دندانپزشک | آسان؛ برای نگهداری و تعمیر | محدود؛ اغلب باید برش داده شود |
| خطر باقی‌ماندن سمان | ندارد | سمان باقی‌مانده زیر لثه می‌تواند التهاب ایجاد کند |
| زیبایی | سوراخ کوچک پیچ روی سطح جونده که با کامپوزیت بسته میشود | سوراخ پیچ ندارد؛ در ناحیه جلو می‌تواند مزیت باشد |
| کاربرد رایج | پروتزهای کامل هیبرید، بریج‌های بلند | برخی روکش‌های تکی و بریج‌های کوتاه |
نقش متخصص پروتز: برنامهریزی ایمپلنت بر پایه پروتز
در درمان ایمپلنت امروزی، برنامهریزی از انتها به ابتدا انجام میشود: ابتدا موقعیت، اندازه و بایت دندان‌های نهایی (با چیدمان دیجیتال یا وکس‌آپ) طراحی میشود و سپس ایمپلنتها در جایی برنامهریزی میشوند که بتوانند این دندان‌ها را به‌خوبی حمل کنند. در این مرحله بایت، فضای لازم برای پروتز، خط لبخند، حمایت لب و نشانه‌های دندان قروچه و مشکلات مفصل گیجگاهی-فکی (TMJ) بررسی میشوند.
کاشت ایمپلنت یک مرحله جراحی است و توسط تیم جراحی انجام میشود. متخصص پروتز در این مسیر همراه با دکتر روزبه فاضلی، متخصص پریودنتیکس (بیماری‌های لثه)، وضعیت لثه و استخوان و محل ایمپلنتها را به‌صورت مشترک ارزیابی میکند. ابزارهایی مانند تصویربرداری سهبعدی، اسکنر داخل دهانی و راهنمای جراحی در صفحه دندانپزشکی دیجیتال توضیح داده شده‌اند.
بیومکانیک و نسبت روکش به ایمپلنت
دندان طبیعی با لیگامان پریودنتال، لایه‌ای فیبری که مانند ضربه‌گیر عمل میکند، به استخوان متصل است؛ ایمپلنت این لایه را ندارد و نیروی جویدن مستقیماً به استخوان می‌رسد. نسبت روکش به ایمپلنت ارتفاع پروتز بالای سطح استخوان را با طول ایمپلنت درون استخوان مقایسه میکند. در ناحیه عقب فک بالا، پس از کشیدن دندان استخوان تحلیل می‌رود و سینوس ممکن است بزرگ‌تر شود؛ در نتیجه ایمپلنت کوتاه‌تر و روکش بلندتر و نسبت بزرگ‌تری لازم میشود. رابطه این نسبت با تحلیل استخوان اطراف ایمپلنت در مطالعات با نتایج متفاوتی بررسی شده است.
پایان‌نامه تخصصی دکتر مریم فاضلی دقیقاً به همین موضوع می‌پردازد: «ارزیابی رادیوگرافیک تحلیل استخوان در پروتزهای متکی بر ایمپلنت با نسبت‌های مختلف روکش به ایمپلنت در ناحیه خلفی فک بالا». این مطالعه بر بررسی سطح استخوان اطراف ایمپلنت در تصاویر رادیوگرافی تمرکز دارد. اطلاعات بیشتر در صفحه فعالیت‌های علمی آمده است.
نگهداری، کنترلهای دوره‌ای و سلامت اطراف ایمپلنت
ایمپلنت پوسیده نمی‌شود، اما لثه و استخوان اطراف آن مانند دندان طبیعی تحت تأثیر پلاک میکروبی قرار می‌گیرند. مسواک نرم، مسواک بین‌دندانی و واترجت یا نخ مخصوص زیر پروتزهای ثابت کامل توصیه میشود. اوردنچر هر شب خارج و تمیز میشود و قطعات نگهدارنده آن به‌مرور نیاز به تعویض دارند.
موکوزیت اطراف ایمپلنت التهاب لثه بدون تحلیل استخوان است و با درمان مناسب اغلب برگشت‌پذیر است؛ پری‌ایمپلنتیت التهابی است که به استخوان رسیده و درمان پیچیده‌تری دارد. سابقه بیماری لثه، سیگار، بهداشت ناکافی، دیابت کنترل‌نشده و سمان باقی‌مانده از عوامل خطر گزارش‌شده هستند. فاصله کنترل‌ها بر اساس میزان خطر تعیین میشود و برای بسیاری از بیماران هر ۳ تا ۶ ماه است. اگر خارج از ترکیه زندگی می‌کنید، برنامه پیگیری را پیش از درمان مشخص کنید؛ راهنمای برنامهریزی سفر در این زمینه کمک میکند.
طول عمر را نمیتوان با یک عدد قطعی بیان کرد؛ در مطالعات بلندمدت، در بیمارانی که مراقبت منظم دارند، بیشتر ایمپلنتها سالهای طولانی کارکرد دارند، اما قطعات پروتز ممکن است فرسوده شوند. برای ایمپلنت در ناحیه جلو، اصول طراحی لبخند نیز در نظر گرفته میشود. برای وقت ملاقات به صفحه تماس مراجعه کنید.
مراحل درمان
- 01
معاینه و ثبت اطلاعات
معاینه بالینی، رادیوگرافی پانورامیک و در صورت نیاز CBCT، عکس‌برداری و اسکن داخل دهانی.
- 02
برنامهریزی پروتزی
طراحی چیدمان ایده‌آل دندان‌ها، انتخاب نوع پروتز و برنامهریزی مشترک محل ایمپلنتها با تیم جراحی؛ در صورت نیاز ساخت راهنمای جراحی.
- 03
جراحی و دوره ترمیم
کاشت ایمپلنت توسط تیم جراحی؛ مدت ترمیم به کیفیت استخوان بستگی دارد و در این دوره از راه‌حل موقت مناسب استفاده میشود.
- 04
قالب‌گیری و امتحان
قالب دیجیتال یا معمولی و جلسات امتحان برای کنترل چیدمان، بایت، زیبایی و تلفظ.
- 05
نصب و کنترلهای دوره‌ای
نصب پروتز نهایی، تنظیم بایت، آموزش بهداشت و کنترلهای منظم بر اساس میزان خطر.
پرسش‌های متداول
پروتز روی ایمپلنت ثابت است یا متحرک؟
هر دو امکانپذیر است. روکش تکی، بریج و پروتز کامل هیبرید ثابت هستند و بیمار نمیتواند آنها را خارج کند، هرچند نوع پیچی توسط دندانپزشک برای نگهداری باز میشود. اوردنچر روی اتچمنتها قفل میشود و بیمار برای تمیز کردن آن را خارج میکند. انتخاب به استخوان، زیبایی و عادتهای بهداشتی شما بستگی دارد.
پروتز هیبرید با اوردنچر چه فرقی دارد؟
پروتز هیبرید یک پروتز ثابت کامل است که با پیچ به ایمپلنتها وصل میشود و فقط دندانپزشک آن را باز میکند. اوردنچر روی اتچمنت یا بار قرار میگیرد و بیمار هر روز آن را خارج میکند. اوردنچر معمولاً به ایمپلنت کمتری نیاز دارد و در تحلیل شدید استخوان حمایت بهتری از صورت فراهم میکند.
آیا میتوان دستدندان فعلی را با ایمپلنت ثابت کرد؟
در بسیاری از موارد بله. بهویژه در فک پایین، دو ایمپلنت یا بیشتر با اتچمنت میتوانند گیر دستدندان را بهطور محسوسی بهتر کنند. اینکه دستدندان فعلی قابل استفاده است یا نه، پس از بررسی تطابق و وضعیت آن در معاینه مشخص میشود؛ اغلب ساخت دستدندان جدید لازم است.
برای یک فک کامل چند ایمپلنت لازم است؟
پاسخ واحدی وجود ندارد. برای پروتز ثابت کامل، در موارد مناسب چهار ایمپلنت (آل آن فور) ممکن است کافی باشد و اگر استخوان اجازه دهد شش ایمپلنت یا بیشتر برنامهریزی میشود. اوردنچر معمولاً با دو تا چهار ایمپلنت ساخته میشود. تصمیم بر اساس استخوان، بایت، فک مقابل و دندان قروچه گرفته میشود.
اگر استخوان کافی نداشته باشم چه میشود؟
معمولاً راهی وجود دارد، اما برنامه تغییر میکند. پیوند استخوان، بالا بردن کف سینوس، ایمپلنت زاویهدار یا کوتاه، یا طراحی اوردنچر ممکن است مطرح شود. مسیر مناسب پس از تصویربرداری سهبعدی و ارزیابی مشترک با تیم جراحی تعیین میشود و ممکن است مدت درمان را طولانیتر کند.
درمان چقدر طول می‌کشد و چند بار باید به ازمیر بیایم؟
مدت درمان از فردی به فرد دیگر متفاوت است. جوش خوردن ایمپلنت با استخوان معمولاً چند ماه طول می‌کشد و در صورت پیوند استخوان طولانیتر میشود. بیماران خارجی معمولاً دست‌کم به دو سفر نیاز دارند. برنامه زمانی واقع‌بینانه پس از معاینه و برنامهریزی مشخص میشود.
پروتز روی ایمپلنت چند سال دوام دارد؟
عدد قطعی نمیتوان داد. در مطالعات، با مراقبت منظم بیشتر ایمپلنتها سالهای طولانی کارکرد دارند، اما قطعات پروتز ممکن است فرسوده شوند و نیاز به تعمیر یا تعویض پیدا کنند. کنترلهای منظم، معمولاً هر ۳ تا ۶ ماه، و بهداشت خوب در خانه نقش تعیینکننده دارند.
دندان قروچه دارم؛ آیا پروتز روی ایمپلنت برایم ممکن است؟
دندان قروچه بهتنهایی مانع نیست، اما برنامهریزی دقیقتری میخواهد. چون نیروی بیشتری به ایمپلنت و پروتز وارد میشود، تعداد ایمپلنت، طراحی بایت و جنس پروتز بر همین اساس انتخاب میشوند و پس از درمان معمولاً استفاده از پلاک شب توصیه میشود.
این صفحه صرفاً جنبه اطلاع‌رسانی دارد. درمان مناسب شما پس از معاینه بالینی، رادیوگرافی و ارزیابی فردی تعیین میشود.
در هر عمل جراحی یا مداخله‌ای، نتایج ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد.
