پروتز ثابت چیست و چه زمانی لازم است؟
پروتز ثابت نام کلی ترمیم‌هایی است که بهطور دائمی روی دندان یا ایمپلنت چسبانده یا پیچ می‌شوند و بیمار خودش آن‌ها را درنمی‌آورد. روکش (کراون)، لمینت، بریج و ترمیم‌های جزئی مانند اینله و آنله در این گروه قرار می‌گیرند. هدف، بازگرداندن فرم، عملکرد و زیبایی دندان با حفظ حداکثری بافت طبیعی است.
- دندانهای شکسته، ترک‌خورده یا به‌شدت ساییده
- دندانهای ضعیف‌شده با ترمیم‌های بزرگ یا عصب‌کشی‌شده
- تغییر رنگی که با سفید کردن برطرف نشده است
- فرم نامناسب، فاصله‌های کوچک یا نامرتبی خفیف
- یک یا چند دندان از دست رفته (بریج یا روکش روی ایمپلنت)
- اصلاحات زیبایی به‌عنوان بخشی از طراحی لبخند
پیش از ساخت پروتز، پوسیدگی و بیماری لثه باید درمان شوند. در صورت از دست رفتن دندان، بریج و پروتز روی ایمپلنت در کنار هم بررسی می‌شوند.
روکش زیرکونیا چیست؟
روکش زیرکونیا روکشی بدون فلز از اکسید زیرکونیوم، یک سرامیک بسیار مستحکم، است. معمولاً با اسکن دیجیتال و سیستم CAD/CAM از بلوک تراشیده میشود؛ این روند در صفحه دندانپزشکی دیجیتال توضیح داده شده است. چون زیرساخت فلزی ندارد، سایه خاکستری فلز در لبه لثه دیده نمیشود.
زیرکونیای مونولیتیک و لایه‌ای
زیرکونیای مونولیتیک یک‌تکه و بدون لایه پرسلن جداگانه ساخته میشود؛ مقاومت بالایی در برابر شکستگی دارد و خطر لب‌پریدگی پرسلن ندارد. در زیرکونیای لایه‌ای روی هسته زیرکونیا پرسلن زیبایی قرار می‌گیرد که ظاهر زنده‌تری دارد اما احتمال لب‌پریدگی لایه رویی بیشتر است. زیرکونیاهای نسل جدید با عبور نور بیشتر، نتیجه طبیعی‌تری در دندانهای جلو ممکن می‌سازند.
زیرکونیا معمولاً برای دندانهای عقب، دندانهای عصب‌کشی‌شده، بریج، افراد مبتلا به دندان قروچه و روکش روی ایمپلنت مناسب است. چون روکش کل دندان را می‌پوشاند، نسبت به لمینت تراش بیشتری لازم دارد.
لمینت سرامیکی چیست؟
لمینت سرامیکی پوسته‌ای نازک از سرامیک است که فقط به سطح جلویی دندان چسبانده میشود. چون کل دندان را نمی‌پوشاند، تراش بسیار کمتری نسبت به روکش دارد؛ در موارد مناسب، تراش حدود ۰٫۳ تا ۰٫۵ میلی‌متر و عمدتاً در لایه مینا حفظ میشود. اتصال چسبی به مینا نقش مهمی در دوام لمینت دارد.
لمینت برای تغییر رنگ، اصلاح فرم، بستن فاصله‌های کوچک و سایش لبه دندانهای جلو کاربرد دارد. در صورت ترمیم‌های بزرگ، تخریب زیاد، دندان قروچه کنترل‌نشده یا نامرتبی شدید ممکن است مناسب نباشد.
لمینت بدون تراش (No-prep)
در دندانهای کوچک یا متمایل به داخل، گاهی لمینت با تراش بسیار کم یا بدون تراش قابل انجام است. اما اگر دندانها از قبل جلو باشند، لمینت بدون تراش ممکن است آن‌ها را حجیم نشان دهد؛ بنابراین این روش برای همه مناسب نیست و تصمیم با ماک‌آپ گرفته میشود.
لمینت و روکش ایمکس (لیتیوم دی‌سیلیکات)
ایمکس نام تجاری شناخته‌شده سرامیک شیشه‌ای لیتیوم دی‌سیلیکات است. عبور نور بالای آن به شبیه‌سازی مینای طبیعی کمک می‌کند و هم برای لمینت‌های نازک و هم روکش تک‌دندان به کار می‌رود. ایمکس اغلب برای دندانهای جلو و پرمولرها، جایی که زیبایی اولویت دارد، انتخاب میشود؛ برای بریج‌های بلند در ناحیه عقب معمولاً زیرکونیا ترجیح داده میشود.
بریج، روکش متال‌سرامیک و کامپوزیت ونیر
بریج دندان
در بریج، دندانهای دو طرف فضای خالی روکش می‌شوند و یک دندان مصنوعی بین آن‌ها قرار می‌گیرد. اگر این دندانها از قبل ترمیم بزرگ یا روکش داشته باشند، بریج گزینه منطقی است؛ اگر سالم باشند، روکش روی ایمپلنت که به آن‌ها دست نمی‌زند نیز مطرح میشود.
روکش متال‌سرامیک
پرسلن روی زیرساخت فلزی سال‌هاست استفاده میشود و مستحکم است، اما عبور نور کمتری دارد و در صورت تحلیل لثه ممکن است لبه خاکستری دیده شود. امروزه در ناحیه زیبایی معمولاً گزینه‌های تمام‌سرامیک ترجیح داده می‌شوند.
کامپوزیت ونیر
رزین هم‌رنگ دندان مستقیماً در دهان شکل داده میشود؛ معمولاً تراش ندارد، اغلب در یک جلسه انجام میشود و قابل ترمیم است. اما نسبت به سرامیک بیشتر تغییر رنگ می‌دهد و ساییده میشود و به پرداخت و تعویض مکررتر نیاز دارد.
لمینت، ایمکس یا زیرکونیا: کدام برای چه شرایطی؟
| گزینه | میزان تراش | زیبایی | استحکام | کاربرد معمول |
|---|---|---|---|---|
| لمینت سرامیکی / ایمکس | کم؛ در موارد مناسب عمدتاً در مینا (حدود ۰٫۳ تا ۰٫۵ میلی‌متر) | بسیار طبیعی؛ عبور نور بالا | پس از چسباندن خوب؛ در فشار زیاد ممکن است بشکند | رنگ، فرم، فاصله کوچک و سایش دندانهای جلو |
| روکش ایمکس | متوسط؛ همه سطوح تراش می‌خورند | بسیار طبیعی؛ مناسب دندانهای جلو | برای تک‌دندان کافی؛ معمولاً برای بریج بلند عقب انتخاب نمیشود | روکش تکی دندانهای جلو و پرمولر |
| روکش زیرکونیا (مونولیتیک / لایه‌ای) | متوسط تا زیاد؛ تراش کامل روکش | خوب؛ انواع ترانسلوسنت طبیعی‌تر | زیاد؛ نوع مونولیتیک مقاومت بالایی دارد | دندانهای عقب، عصب‌کشی‌شده، بریج، دندان قروچه |
| روکش متال‌سرامیک | زیاد؛ فضا برای فلز و پرسلن لازم است | متوسط؛ احتمال لبه خاکستری | زیاد؛ احتمال لب‌پریدگی پرسلن | برخی بریج‌ها و دندانهای عقب |
| کامپوزیت ونیر | بدون تراش یا بسیار کم | خوب؛ ممکن است به‌مرور تغییر رنگ دهد | محدود؛ نیاز به پرداخت و ترمیم مکرر | اصلاحات جزئی، بیماران جوان، راه‌حل موقت |
برای لمینت و روکش زیرکونیا چقدر دندان تراشیده میشود؟
تراش برای ایجاد فضای کافی برای ضخامت ترمیم انجام میشود تا دندان حجیم به نظر نرسد. در لمینت معمولاً فقط حدود ۰٫۳ تا ۰٫۵ میلی‌متر از سطح جلویی برداشته میشود، اما در روکش کامل معمولاً حدود ۱ تا ۲ میلی‌متر از همه سطوح، از جمله سطح جونده، تراشیده میشود.
مینای دندان دوباره ساخته نمیشود؛ به همین دلیل اصل حداقل تراش در برنامهریزی پروتز اساسی است: انتخاب لمینت به‌جای روکش در صورت امکان، تراش از روی ماک‌آپ، استفاده از فرزهای کنترل عمق و بررسی ارتودنسی پیش از درمان در نامرتبی شدید. پیش از شروع درمان بپرسید برای هر دندان چه ترمیمی برنامهریزی شده و چه مقدار تراش لازم است. توضیح کامل در مقاله آیا برای لمینت دندان تراشیده میشود؟ آمده است.
لمینت و روکش در افراد مبتلا به دندان قروچه
دندان قروچه خطر لب‌پریدگی، شکستگی و جدا شدن ترمیم‌های سرامیکی را افزایش می‌دهد. پیش از برنامهریزی، سایش دندانها، عضلات جونده و مفصل فک بررسی و در صورت علائم فعال، ابتدا درمان مفصل گیجگاهی-فکی و دندان قروچه انجام میشود. موادی با مقاومت بالا مانند زیرکونیای مونولیتیک، ضخامت مناسب، بایت متعادل و پلاک شب پس از درمان با هم در نظر گرفته می‌شوند.
مراقبت پس از درمان و طول عمر لمینت و روکش
پس از چسباندن، تا برطرف شدن بیحسی چیزی نخورید. حساسیت موقت به سرما در روزهای اول شایع است و معمولاً بهزودی کاهش مییابد. در دوره ترمیم موقت از غذاهای سفت و چسبنده پرهیز کنید.
- مسواک دو بار در روز و استفاده از نخ دندان، مسواک بین‌دندانی یا نخ مخصوص بریج
- معاینه و جرم‌گیری معمولاً هر شش ماه
- استفاده از پلاک شب در صورت دندان قروچه
- پرهیز از گاز گرفتن استخوان، پوست آجیل یا یخ با دندانهای جلو
در مطالعات بالینی گزارش شده است که بخش بزرگی از روکش‌های تمام‌سرامیک و لمینت‌های برنامه‌ریزی‌شده پس از ۱۰ سال یا بیشتر همچنان کارایی دارند، هرچند این مدت از فردی به فرد دیگر متفاوت است. سرامیک تغییر رنگ محسوسی نمی‌دهد، اما تجمع پلاک در لبه ترمیم می‌تواند به پوسیدگی دندان زیرین منجر شود. اگر برای درمان سفر می‌کنید، راهنمای برنامهریزی سفر درباره پیگیری پس از بازگشت نیز توضیح می‌دهد.
مراحل درمان
- 01
معاینه و برنامهریزی
معاینه دهان، رادیوگرافی، بررسی لثه و بایت؛ گفت‌وگو درباره گزینه‌ها و میزان تراش.
- 02
درمان مقدماتی و امتحان
درمان پوسیدگی، لثه یا عصب در صورت نیاز؛ ماک‌آپ در ناحیه زیبایی.
- 03
آماده‌سازی و قالب‌گیری
تراش کنترل‌شده با بیحسی موضعی، قالب دیجیتال یا معمولی و ترمیم موقت.
- 04
ساخت و امتحان
ساخت در لابراتوار و بررسی تطابق، رنگ و بایت در دهان.
- 05
چسباندن و کنترل
چسباندن دائمی، تنظیم بایت، آموزش مراقبت و جلسه کنترل.
پرسش‌های متداول
لمینت بهتر است یا روکش زیرکونیا؟
به وضعیت دندان بستگی دارد. اگر بافت سالم کافی باقی مانده و هدف تغییر رنگ، فرم یا بستن فاصله کوچک است، لمینت به دلیل تراش کمتر معمولاً ابتدا بررسی میشود. برای دندانهای با ترمیم بزرگ یا عصب‌کشی‌شده، دندانهای عقب و بریج، روکش زیرکونیا گزینه مناسب‌تری است. انتخاب نهایی پس از معاینه انجام میشود.
آیا لمینت میشکند یا میافتد؟
لمینتهایی که درست برنامهریزی و به مینا چسبانده شوند بادوام هستند، اما احتمال شکستگی یا جدا شدن هرگز به صفر نمیرسد. دندان قروچه، گاز گرفتن اجسام سفت، چسباندن عمدتاً روی عاج و بایت نامتعادل این خطر را افزایش میدهند. لمینت سالمی که جدا شده اغلب دوباره قابل چسباندن است؛ لمینت شکسته تعویض میشود.
آیا روکش زیرکونیا درد دارد؟
تراش دندان با بیحسی موضعی انجام میشود و معمولاً راحت است. در روزهای پس از نصب، حساسیت موقت به سرما یا احساس متفاوت در بایت شایع است و معمولاً بهزودی کاهش مییابد. اگر حساسیت ادامه یابد یا هنگام گاز گرفتن درد داشته باشید، بایت و دندان باید بررسی شوند.
آیا لمینت و روکش تغییر رنگ میدهند؟
سرامیکهایی مانند پرسلن، ایمکس و زیرکونیا تغییر رنگ محسوسی نمیدهند و با چای یا قهوه بهطور دائمی رنگ نمیگیرند. کامپوزیت ونیر ممکن است تغییر رنگ دهد و به پرداخت نیاز داشته باشد. البته دندانهای طبیعی و لثه با گذشت سالها تغییر میکنند و هماهنگی رنگ ممکن است کمکم تغییر کند.
آیا زیر روکش پوسیدگی ایجاد میشود؟
خود سرامیک پوسیده نمیشود، اما دندان طبیعی زیر آن ممکن است پوسیده شود. پوسیدگی معمولاً از لبه ترمیم در نزدیکی لثه، جایی که پلاک جمع میشود، آغاز میشود. مسواک زدن دقیق، تمیز کردن بین دندانها و معاینات منظم این خطر را بهطور قابل توجهی کاهش میدهند.
آیا روکش زیرکونیا باعث سیاه شدن لثه میشود؟
زیرکونیا فلز ندارد و به خودی خود باعث تیرگی خاکستری یا سیاه لثه نمیشود. لبه تیره معمولاً در روکش‌های قدیمی متال‌سرامیک، در تحلیل لثه که لبه روکش را نمایان می‌کند، یا وقتی ریشه زیرین تغییر رنگ داده دیده میشود. سلامت لثه در این مورد عامل مهمی است.
درمان لمینت یا روکش چند جلسه طول می‌کشد؟
اگر درمان مقدماتی لازم نباشد، روند معمولاً در ۲ تا ۴ جلسه بالینی انجام میشود: معاینه و برنامهریزی، آماده‌سازی و قالب‌گیری، و سپس امتحان و چسباندن. زمان لابراتوار به تعداد دندانها بستگی دارد. درمان‌های مقدماتی یا ایمپلنت این زمان را طولانی‌تر میکنند و برنامه دقیق پس از معاینه تعیین میشود.
تفاوت کامپوزیت ونیر و لمینت سرامیکی چیست؟
کامپوزیت ونیر مستقیماً در دهان، معمولاً بدون تراش و در یک جلسه شکل داده میشود و قابل ترمیم است. لمینت سرامیکی در لابراتوار ساخته میشود، رنگ پایدارتری دارد و در برابر سایش مقاوم‌تر است، اما معمولاً به مقداری تراش و دو جلسه یا بیشتر نیاز دارد. انتخاب به هدف، وضعیت دندانها و میزان نگهداری مورد نظر بستگی دارد.
این صفحه صرفاً جنبه اطلاع‌رسانی دارد. درمان مناسب شما پس از معاینه بالینی، رادیوگرافی و ارزیابی فردی تعیین میشود.
در هر عمل جراحی یا مداخله‌ای، نتایج ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد.
