Gece Plağı Nedir, Ne Kadar Kullanılır? Çeşitleri, Bakımı ve Sık SorulanlarGece Plağı Nedir, Ne Kadar Kullanılır? Çeşitleri, Bakımı ve Sık Sorulanlar 

Gece plağı; splint, oklüzal splint ya da gece koruyucusu olarak da adlandırılır. Genellikle üst ya da alt çenedeki tüm dişleri kaplayan, birkaç milimetre kalınlığında, şeffaf bir akrilik veya polimer aparattır. Uyku sırasında dişlerin doğrudan birbirine sürtünmesini önler ve çene kapandığında oluşan kuvvetin daha geniş bir yüzeye dağılmasını sağlar.

Gece plağı en sık şu amaçlarla önerilir:

• Diş sıkma ve gıcırdatmaya (bruksizm) bağlı aşınma ve çatlaklardan dişleri korumak
• Zirkonyum, laminate veneer veya implant üstü kaplamaları aşırı kuvvetten korumak
• Bazı çene eklemi ve çiğneme kası rahatsızlıklarında şikâyetlerin azaltılmasına yardımcı olmak
• Kapsamlı protez tedavilerinden önce kasların rahatlamasını ve kapanışın kararlı hâle gelmesini desteklemek

Bilimsel çalışmalar, gece plağının dişleri ve restorasyonları aşınmaya karşı korumada etkili olduğunu göstermektedir. Çene ve kas ağrısı üzerindeki etkisi ise çalışmalar arasında farklılık gösterir; bazı hastalarda belirgin rahatlama sağlarken bazılarında sınırlı kalabilir. Bu nedenle plak, çoğu zaman daha kapsamlı bir çene eklemi tedavisi planının bir parçası olarak değerlendirilir.

Gece plakları malzemesine ve kapsadığı alana göre farklı türlere ayrılır. Hangi türün uygun olduğu; bruksizmin şiddetine, çene eklemi şikâyetlerine, mevcut kaplamalara ve planlanan kullanım süresine göre belirlenir.

Uzun süreli bruksizm koruması için genellikle sert akrilikten, tüm dişleri kapsayan ve hekim tarafından kapanışa göre ayarlanan bir plak tercih edilir. Yalnızca ön dişleri kaplayan kısmi plaklar ise belirli durumlarda kısa süreli olarak kullanılabilir; ancak uzun süre kontrolsüz kullanıldıklarında kapsamadıkları dişlerin konum değiştirmesine yol açabilecekleri bildirilmektedir.

Hazır plaklar çoğunlukla sporcu ağız koruyucusu mantığıyla tasarlanmıştır. Sıcak suda yumuşatılıp ağızda ısırılarak şekillendirilirler; ancak dişlerin birbirine nasıl temas ettiğine göre ayarlanmazlar. Kalınlıkları düzensiz olabilir, bazı dişlere fazla bazılarına hiç temas etmeyebilir ve diş sıkan kişilerde kısa sürede delinebilir.

Bu nedenle hazır plaklar, kişiye özel plak hazırlanana kadar kısa bir geçiş dönemi için düşünülebilir; uzun süreli bir çözüm olarak önerilmez. Uyumsuz bir plağın uzun süre kullanılması çene kaslarında rahatsızlığa ya da dişlerde istenmeyen hareketlere yol açabilir. Özellikle ağzında kaplama, köprü veya implant üstü protez bulunan hastaların hazır plak yerine hekim tarafından hazırlanan bir plak kullanması önerilir.

1. Muayene: Dişler, aşınma izleri, çiğneme kasları ve çene eklemi incelenir; uyku düzeni, horlama ve gündüz sıkma alışkanlığı sorgulanır.
2. Ölçü: Geleneksel ölçü maddesiyle ya da ağız içi tarayıcıyla dijital ölçü alınır; çenelerin kapanış ilişkisi kaydedilir.
3. Üretim: Plak laboratuvarda geleneksel yöntemlerle ya da dijital tasarımın ardından kazıma veya 3D baskı ile üretilir.
4. Teslim ve ayar: Plak ağızda denenir; tüm dişlerin eşit ve dengeli temas etmesi, çenenin yan hareketlerde rahat kayması için ayarlanır.
5. Kontrol: İlk birkaç hafta içinde bir kontrol yapılır; sonrasında plak, düzenli muayenelerde yeniden değerlendirilir.

Plak çoğunlukla üst çeneye hazırlanır; ancak dişlerin durumu, mevcut protezler veya hasta konforu gibi nedenlerle alt çene de tercih edilebilir. Ağızda yeni kaplamalar yapıldığında ya da diş çekimi, implant gibi değişiklikler olduğunda plağın yeniden ayarlanması veya yenilenmesi gerekebilir.

Plağa alışmak birkaç gece ile birkaç hafta arasında sürebilir. Bu dönemde plağı yatmadan kısa bir süre önce takmak, akşamları kitap okurken ya da televizyon izlerken birkaç dakika kullanmak alışmayı kolaylaştırabilir. Plak geceleri farkında olmadan çıkarılıyorsa ya da belirgin rahatsızlık veriyorsa, bunun nedeni bir kontrolde değerlendirilmelidir.

Kullanım süresi, plağın hangi amaçla önerildiğine bağlıdır. Bruksizme karşı koruma amacıyla hazırlanan plaklar, diş sıkma devam ettiği sürece genellikle her gece takılır. Bruksizm çoğu kişide yıllar içinde dalgalanma gösterse de tamamen ortadan kalkmayabildiği için bu kullanım çoğu zaman uzun sürelidir.

Çene eklemi ve kas şikâyetleri nedeniyle önerilen plaklarda ise kullanım süresi ve sıklığı tedavi planına göre belirlenir; şikâyetler azaldığında kullanım düzeni hekim tarafından yeniden değerlendirilebilir. Gündüz kullanım yalnızca hekim önerdiğinde yapılmalıdır. Plağın kullanım ömrü; malzemeye, sıkma şiddetine ve bakıma göre değişir. Belirgin aşınma, çatlak, renk değişimi ya da uyumun bozulması plağın yenilenmesi gerektiğine işaret eder.

Çocuklarda diş gıcırdatma oldukça sık görülür ve büyüme döneminde çoğu zaman kendiliğinden azalır. Büyüme devam ettiği için çocuklarda sert gece plağı genellikle rutin olarak önerilmez; diş aşınması, ağrı veya uyku sorunları varsa çocuk diş hekimi ve gerekirse çocuk doktoruyla birlikte değerlendirme yapılır.

Doğru hazırlanmış ve düzenli kontrol edilen bir plağın ciddi bir yan etkisi beklenmez. İlk günlerde tükürük artışı, hafif baskı hissi veya uykuya dalmada zorluk görülebilir; bunlar çoğu hastada kısa sürede azalır. Sabah plak çıkarıldığında dişlerin kısa bir süre farklı kapandığı hissi de olabilir; bu his genellikle dakikalar içinde geçer.

• Sabahları kapanıştaki farklılık saatlerce sürüyorsa
• Plak kullanımıyla birlikte çene ağrısı ya da eklem sesi artıyorsa
• Plak gevşek oturuyor, çatlamış ya da dişlerde hareket hissediliyorsa

Yukarıdaki durumlardan biri varsa plak, kontrol randevusu beklenmeden hekime gösterilmelidir. Çene eklemi seslerinin olası nedenleri çeneden ses gelmesi yazısında anlatılmaktadır.

Plak her gece ağızda birkaç saat geçirdiği için düzenli temizlenmezse üzerinde plak ve tartar birikebilir, koku ve renk değişimi oluşabilir. Temizlik ve saklama için genel öneriler şunlardır:

• Plağı takmadan önce dişlerinizi fırçalayın ve diş ipi kullanın.
• Sabah çıkardıktan sonra soğuk ya da ılık suyla durulayın; sıcak su plağın şeklini bozabilir.
• Yumuşak bir fırça ve hafif, aşındırıcı olmayan sıvı sabunla nazikçe fırçalayın; diş macunları yüzeyi çizebilir.
• Hekim önerirse belirli aralıklarla plak temizleme tabletleri kullanın; çamaşır suyu gibi sert kimyasallardan kaçının.
• Plağı kuruttuktan sonra havalandırma delikli, sert bir kutuda; güneşten, ısıdan ve evcil hayvanlardan uzakta saklayın.
• Kontrol randevularına plağınızı yanınızda getirin.

Ağzında zirkonyum veya laminate kaplama bulunan hastalarda plağın kaplamaları nasıl koruduğu diş sıkanlara zirkonyum veya laminate yapılır mı yazısında ele alınmıştır. Diş sıkma veya çene şikâyetleriniz için değerlendirme yaptırmak isterseniz iletişim sayfasından randevu talep edebilirsiniz.